براساس آنچه از تاریخچه مشاوره تحصیلی موجود است، آغاز کلی فرآیند مشاوره با کارهای فرانک پارسونز در سال های ۱۹۰۷ و ۱۹۰۸ که او را پدر راهنمایی شغلی و حرفه ای می دانند در شهر بستون آمریکا بود. اما در ایران مساله راهنمایی و مشاوره و تهیه مقدمات آن بین سال های ۱۳۳۷ تا ۱۳۵۰ شروع شد و جریان پیدا کرد.
از سال های ۱۳۳۷ با برگزاری سمینارهای متعددی طرح مشاوره و راهنمایی در آموزش و پرورش مطرح و برای پیشرفت و گسترش این طرح اقدامات متعددی انجام شد. دوره هایی ترتیب داده شد تا دست اندرکاران تعلیم و تربیت با برنامه راهنمایی آشنا شوند. اعزام مشاوران به مدارس، تهیه مقالات و بروشورهای مختلف، تهیه پرونده های تحصیلی و تربیتی، تهیه پرسشنامه های مختلف و ایجاد مراکز مشاوره و راهنمایی در برخی از مراکز استان ها از جمله اقداماتی است که در این دوره به عمل آمد. در سال های ۱۳۳۷ و ۱۳۳۸ کنفرانس هایی که در مشهد و آبادان تشکیل شد، لزوم راهنمایی در مدارس را تاکید کردند تا اینکه در سال های ۱۳۴۴ و ۱۳۴۵ در دانشسرای عالی تهران درس مشاوره و راهنمایی، جزو دروس رسمی قرار گرفت. از مهر ماه ۱۳۵۰ که اولین کلاس دوره راهنمایی تحصیلی تشکیل شد تا ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ که انقلاب اسلامی به پیروزی رسید و در زمینه اجرای برنامه راهنمایی، فعالیت های زیادی صورت گرفت که آشنا ساختن والدین و مربیان و دانش آموزان با برنامه های مشاوره و راهنمایی به اعزام مشاورین به مدارس، تهیه پرونده تحصیلی، آزمایش و اجرای آنها از آن جمله است.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی برنامه راهنمایی با توجه به اهداف جدید مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت و نتیجه آن سیستم معلم مشاور بود که هم به تدریس و هم به مشاوره می پرداختند. پس مدتی برای تهیه هدف های هماهنگ با اهداف انقلاب برنامه راهنمایی و مراکز مشاوره حذف و تحلیل گردید و به جای آن طرح مربیان پرورشی با عنوان متولیان انقلاب در مدارس طرح ریزی و اجرا شد. این طرح به تدریج مسوولان را متوجه نیاز به مشاوره و راهنمایی در مدارس کرد. تا اینکه در سال ۱۳۶۴ هسته های مشاوره و راهنمایی مجددا در مناطق آموزش و پرورش تاسیس گردید. در حال حاضر برنامه های مشاوره ای مدارس به سمت تخصصی شدن و خدمات مشاوره ای سوق داده شده است و طرح هایی چون «طرح احیا نقش مشاوره ای معلمان» در حال اجرا است.
محمد علی خسروی